Nieuws 2024
Varia
1. Algemene statutaire vergadering op dinsdag 2 april
Op deze vergadering werd een nieuw bestuur gekozen omdat de voorzitter Willy Box ontslagnemend was evenals de ondervoorzitter Fons Vangeneugden en bestuurslid Mathieu Franssen. Vic Lijnen werd de nieuwe voorzitter. Zijn functie van secretaris werd overgenomen door Fons Vangeneugden. De functie van ondervoorzitter werd niet ingevuld. Er werd ook beslist dat de statuten moesten worden aangepast. Daarvoor werd de hulp ingeroepen van het gemeentebestuur. Dat is echter nog altijd niet in orde.
Willy Box gehuldigd als erevoorzitter
Op onze bijeenkomst van dinsdag 11 juni werd Willy Box gehuldigd voor zijn jarenlange inzet voor de heemkring. Hij mocht uit de handen van Roza een mooi cadeautje ontvangen met typische Houthalense producten. Tevens werd hem door zijn opvolger Vic Lijnen een erediploma overhandigd.
2. Lezing van Ingrid Daubechies op 14 maart (3.14 pi-day) in het NAC
Ingrid Daubechies is een wereldautoriteit op het gebied van wavelets (beeldcompressie).
Ze groeide op in Meulenberg, studeerde aan de universiteit van Brussel en maakte carrière in de USA.
Aan de hand van geprojecteerde foto’s schetste ze de relatie tussen kunst en wiskunde.
3. Herinrichting van het John Cuppensplein ('Cuvaplein') en een stukje Dorpsstraat
Foto maart 2023
De werkzaamheden aan het John Cuppensplein en de Dorpsstraat hebben lang aangesleept. De Dorpsstraat werd een tijdlang helemaal afgesloten.
Foto maart 2024
Bij de heropening van de straat was afslaan naar rechts, richting Hasselt, verboden. Vele automobilisten negeerden dit, ofwel uit gewoonte ofwel uit protest: er was toch geen controle. Na enkele maanden proefdraaien werd de verkeersituatie herzien: afslaan naar rechts mocht weer vanaf 1 maart 2024.
4. De pastorijtuin is een landschapspark geworden
Onze heemkring is op woensdag 8 mei 2024 ingegaan op de uitnodiging van de gemeente voor de opening van het landschapspark ‘De Pastorie’.
De burgemeester belichtte in zijn toespraak de betekenis van het nieuwe project voor de gemeente, dat kadert in de vergroening. ‘Deze groene long is tegelijk een stilteplek en een medicijn: een oase voor jong en oud om te verpozen’.
Schepen Hanne Kellens gaf toelichting bij het gedenkteken voor Mark Bos, ontworpen door Linde Hermans.
Dertig maaskeien in een cirkel verwijzen naar de dood van Mark Bos nu dertig jaar geleden. Mark kwam om bij een ruzie op een jongerenfuif in Laak.
De opening was alleen voor genodigden. Na de toespraken en het doorknippen van het lint volgde nog een receptie.
Om 20 uur konden de inwoners van de gemeente in de open lucht de vertoning bijwonen van de film Marina (over Rocco Granata) van Stijn Coninx.
De 11 novemberviering
Naar jaarlijkse gewoonte werd ook dit jaar 11 november herdacht. Eerst was er een viering in de Sint-Martinuskerk. Die werd geleid door Jos Lievens. Er was ook een inbreng van onze heemkring : de secretaris bracht hulde aan de overleden oud-strijders en wees op de waanzin van de oorlog.
‘Elk jaar gedenken we onze helden die voor het vaderland gevallen zijn. Plechtig worden hun namen vermeld, Ze trokken ten oorlog voor de vrijheid van ons landen onze geliefden ; sommigen uit idealisme, anderen omdat het hun plicht was,
Gelukkig voor ons en mede dankzij hen ‘die vielen op het veld van eer’ zijn deze wereldoorlogen voor de meesten onder ons slechts iets wat we van onze voorouders vernamen.’
Voor de muzikale omlijsting zorgde de plaatselijke muziekmaatschappij.
Ook Willem Vermandere kwam aan bod met zijn lied
‘Duizend soldaten’
Als ge van ze leven in de westhoek passeert
deur regen en noorderwinden
keert omme den tied als g’ alhier passeert
den oorlog ga j’ hier were vinden
ja ’t is den oorlog da ’ j hier were vindt
en ’t graf van duizend soldaten
altied iemands voader altied iemands kind
nu doodstille en godverlaten
laat de bom’n nu maar zwieg’n
en dat ’t gras niets vertelt
en de wind moet ’t ook maar nie zing’n
dat julder’n dood tot niets hè geteld
dat woaren al te schrik’lijke dingen
Na de herdenking in de kerk ging het met paradekorps Demo voorop door de Dorpsstraat naar het monument op de site van het oud gemeentehuis, waar de gebruikelijke toespraken werden gehouden.
Foto's Josse Kelchtermans
Open Monumentendag Zondag 8 september 2024
Op de Open Monumentendag van zondag 8 september stond de oude Dorpsstraat in de schijnwerpers in de nieuw aangelegde parktuin van de pastorij.
Op 20 XXL-werfdoeken werd het straatbeeld van toen weer tot leven gebracht.
Eindelijk, want door het stormweer rond de Erfgoeddag van 21 april jongstleden moest deze openluchttentoonstelling uitgesteld worden!
Iedereen was van harte welkom op de officiële opening om 14 uur om de oude Dorpsstraat te bewandelen en voor wie meer wilde weten over de dorpsontwikkeling van toen (tot nu) was er bovendien de brochure Dorpskern & Dorpsstraat, met een heleboel weetjes én met leuke oude verhalen.
Deze rijkelijk geïllustreerde brochure met o.a. afbeeldingen van de 20 werfdoeken, kost 5 euro.
Fotoverslag
Foto's © Johan Brouwers
Op diezelfde Open Monumentendag kon men aansluitend om 15 uur de plechtige opening meemaken van de Sint-Leonarduskapel van Kwalaak. Niet alleen de kapel maar ook twee waardevolle historische heiligenbeelden zijn weer in hun oorspronkelijke staat hersteld. Ter ere van deze heuglijke gebeurtenis werd een brochure uitgebracht. Deze kan u voor 10 euro aankopen. De opbrengst wordt integraal aangewend voor het onderhoud van dit stukje Houthalens erfgoed.
Fotoverslag
Foto's © Johan Brouwers
Restauratieverslag van het gepolychromeerde beeld van Sint Leonardus
Het beeld is 2 maal overschilderd, onder de overschilderingen zat wit plamuur en daaronder een dikke bruine lijmlaag. Deze lagen zijn droog met het scalpel verwijderd. Aan dit beeld is vaak gewerkt door de jaren.
Het hout is preventief geïnjecteerd met een houtworm- en schimmeldodend product. Vervolgens zijn de loszittende verflagen gefixeerd. Op enkele plaatsen waar het hout verzwakt was, is het geïnjecteerd om het terug te verstevigen. Alle lagen zijn droog met het scalpel verwijderd. Het kleed is origineel wit/ paars en de mantel is rood er zijn ook resten van een goudkleur te zien.
Naarmate er meer vrij komt te liggen lijkt het of het beeld geschuurd is geweest. In ieder geval is men ruw geweest met het beeld.
Uiteindelijk zijn er nog resten van kleine witte partikeltjes maar om deze te verwijderen zou ik van het weinige originele dat er nog over is schade maken. Ik heb dus gekozen om dit te laten zitten. Het beeld is licht ingezet met microkristallijne was 5% in DW40 en geboend.
Brigitte Meuwis
Restaurateur
Restauratieverslag van het gepolychromeerde beeld van Maria met Kind
Het beeld is 2 maal overschilderd, onder de overschilderingen zat wit plamuur en daaronder een dikke bruine lijmlaag. Deze lagen zijn droog met het scalpel verwijderd. Aan dit beeld is vaak gewerkt door de jaren.
Het hout is preventief geïnjecteerd met een houtworm- en schimmeldodend product. Vervolgens zijn de loszittende verflagen gefixeerd. Alle lagen zijn droog met het scalpel verwijderd. Het kleed is origineel zacht rood en de mantel groen er zijn ook resten van een goudkleur te zien.
Naarmate er meer vrij komt te liggen lijkt het of het beeld geschuurd is geweest. Zo kom ik bijvoorbeeld op een bruin voorhoofd uit waar wenkbrauwen zijn geschilderd. Het zou kunnen dat de originele kleur is weggereinigd of geschuurd.
Uiteindelijk zijn er nog resten van kleine witte partikeltjes maar om deze te verwijderen zou ik van het weinige originele dat er nog over is schade maken. Ik heb du gekozen om dit te laten zitten. Het beeld is licht ingezet met microkristallijne was 5% in DW40 en geboend.
Brigitte Meuwis
Restaurateur
Ook de kruisweg (14 staties) is gerestaureerd
Bij de verbouwing van de Sint-Martinuskerk in 1939 kregen bepaalde delen van het interieur een andere bestemming. De houten lambrisering werd weggenomen, verzaagd om de kapittelzaal van het begijnhof in Hasselt te versieren.
De houten kruisweg verhuisde naar de kapel van Kwalaak. Dit stukje religieus erfgoed was ook aan restauratie toe (aangetast door houtworm).
Erfgoeddag Zondag 21 april 2024
Erfgoeddag 2024 heeft als thema Thuis!
Het thema van onze Heemkring is 'Thuis in de Dorpsstraat’.
Met de Dorpsstraat wordt de vanouds belangrijkste doorgaande weg in een dorp aangeduid. Dankzij de zopas aangelegde groene verbinding met de mijnsite krijgt deze oude straat in Houthalen-Helchteren een heuse opwaardering.
Maar hoe zag de Dorpsstraat er een eeuw geleden uit? Welke verhalen onthult ze? Wie waren de ondernemende pioniers en tegelijk bewoners, die met hun handel nieuw leven brachten in de straat?
In het nieuw aangelegde landschapspark aan de pastorij stap je terug in de tijd. Levensgrote foto’s van de Dorpsstraat beelden de sfeer uit van toen, van de jaren 1900 tot ca 1970. Wandel tussen de verschillende panelen en beleef het straatbeeld van weleer. Maak een selfie of groepsfoto bij één van de historische foto’s. En kom verkleed in de stijl van de jaren ’30, ’50 of ’70 om het plaatje compleet te maken.
Update: door de felle wind kon de tentoonstelling van de reuzegrote foto's van de Dorpsstraat niet opgebouwd worden. Als de omstandigheden het toelaten zal deze tentoonstelling wel te zien zijn in het landschapspark rond de oude pastorij tijdens de Open Monumentendag van 8 september 2024.
Sluit de wandeling door de oude Dorpsstraat af met een bezoek in het NAC, waar een unieke fototentoonstelling gewijd is aan haar oude bewoners. Laat je betoveren door nostalgische portret- en groepsfotografie en foto’s van spelende kinderen en feestelijke bijeenkomsten, die het leven van toen in de Dorpsstraat in beeld brengen. Misschien herken jij jezelf of spot je oude bekenden!
Beide tentoonstellingen blijven toegankelijk tijdens de openingsuren van het NAC, vanaf maandag 22 april tot en met zondag 12 mei.
Gelegenheidsadressen: Pastorijstraat 30 en Pastorijstraat 13, 3530 Houthalen-Helchteren.
Thuis in de Dorpsstraat is een project van de heemkundige kring, in samenwerking met Ecru Erfgoed en het gemeentebestuur.
Thuis in de Dorpsstraat
Het gemeentebestuur kijkt vooruit
Dorpskernvernieuwing of centrumontwikkeling beoogt een dorpskern te realiseren, die veilig en vlot toegankelijk is, met zichtbare en laagdrempelige publieke voorzieningen en met bloeiende handel en horeca.
Vlak na de overstap naar de 20ste eeuw werd dit proces definitief in gang gezet. Maar omdat onze maatschappij voortdurend in beweging is, blijft dorpsontwikkeling tot op vandaag een werkpunt en misschien zelfs meer dan ooit. Redenen? De toenemende verkeersdrukte en de daaraan gekoppelde onveiligheid en zelfs onleefbaarheid, maar ook een aanslepend onzeker ondernemersklimaat, dat het vertrouwen in sterke mate beïnvloedt. Leegstand en te weinig variatie in het winkelaanbod zijn daar de meest opvallende tekens van.
Bovendien is de oppervlakte van de bewoonde dorpskern vandaag een veelvoud van wat zij ooit was.
De opwaardering, die vanaf 2023 een aanvang nam, wil dan ook meer verbinding en samenhang creëren in een veel groenere omgeving en dus een beter evenwicht vinden tussen mobiliteit, bereikbaarheid en leefbaarheid.
De heemkring kijkt achteruit
Door deze onvermijdelijke en noodzakelijke maatschappelijke evolutie is er zoveel verloren gegaan.
De Dorpsstraat van weleer bestaat niet meer.
Vanaf 1900 waren het pionierende ondernemers die nieuw én meer leven brachten in de straat. Maar geleidelijk aan zijn ook hun namen en 'wapenfeiten" tussen de plooien van de geschiedenis verdwenen.
Aan de hand van een dubbeltentoonstelling met oude XXL- foto's en prentkaarten hebben we getracht de oude Dorpsstraat en haar bewoners opnieuw tot leven te brengen.
De Dorpsstraat van weleer
Voor zover we aan de hand van de beschikbare kaarten kunnen opmaken was de dorpskom, waar de Dorpsstraat pal doorheen liep, eertijds onooglijk klein. Het oude kerkje, of liever het kleine mergelstenen koor, werd gebouwd in 1437, helemaal op maat van het dorp. De logge bakstenen verdedigingstoren van ca 1500, daarentegen, was buitenmaats en domineerde de hele omgeving.
Heel dicht bij de kerk en afgeschermd door ijzeren hekken lag het kleine kerkhof.
Halverwege de 19de eeuw stonden langs de Dorpsstraat amper een 15-tal hoevewoningen die voor de landbouwersgezinnen de spil van hun bestaan betekenden. Maar gaandeweg hadden de boeren zich nog een of meerdere ambachten eigen gemaakt. Uit noodzaak, wellicht, want de schrale zandgrond bracht te weinig op. Zo kon men in de Dorpsstraat voor het oplappen van schoenen bij landbouwer Martinus Clerx (1764-1841) terecht. Zijn zoon (1819-1904) die ook Martin heette, was landbouwer én metselaar als het hem uitkwam. Om zich een nieuw pak te laten aanmeten konden de dorpelingen aankloppen bij kleermaker Henri Melotte (1794-1871). Hij zou vlak achter de kerk gewoond hebben en was naast landbouwer ook herbergier. Het bier liet hij leveren door zijn buurman en gemeenteontvanger Jan Hontes (1772-1854) wiens brouwerijtje vlakbij lag en dat later door diens schoonzoon en burgemeester Louis Loosen (1809-1877) overgenomen werd. Brouwer was ook Jans neef, Eustache Hontes (1808-1878), die schuin tegenover de kerk woonde en landbouwer, winkelier en gemeentesecretaris was. Maar van harde concurrentie binnen deze brouwersfamilie zal wel nooit sprake geweest zijn want elke boer was erop voorzien om een pot schuimend bier te kunnen schenken, afnemers genoeg dus! Een van beide brouwerijen bleef na de eeuwwisseling zowaar nog bestaan, want na het vertrek van Eustache Hontes uit Houthalen had een zekere Martin Lefrère (1842-1920), afkomstig van Walsbets, nog voor het einde van de 19de eeuw diens hele handel overgenomen.
Naar het einde van de 19de eeuw toe waren er, behalve nog meer landbouwers en herbergiers, ook een paar handelaars in stoffen, een onderwijzer en een hoefsmid.
Tot dan was de dorpskern nauwelijks gegroeid.
De definitieve ommekeer kwam er voor het uitbreken van WOI, dankzij nog meer pioniers met evenveel ondernemingszin en die ook de Dorpsstraat gekozen hadden om hun toekomst uit te bouwen. Amper waren de oorlogsjaren voorbij of nieuwe middenstanders sloten zich bij hen aan en zorgden voor nieuw leven in de straat. Daar verschenen de eerste buurtwinkeltjes, met steeds vaker de vrouw des huizes achter de toonbank en met de aangeboden producten netjes uitgestald in de etalage, wat ongetwijfeld bijdroeg aan het nieuwe winkelplezier. Deze handelszaken gingen mettertijd over op één van de kinderen of door huwelijk van de ene buur op de andere. Dat maakte dat enkele families nagenoeg de hele handelskern in handen hadden.
Cecile Barbay
Eerste feestmarkt te Houthalen
Dorpsstraat jaren 1930
Dorpsstraat 22 mei 1954 © Laurent Brouwers
Nieke, echtg. Houben 1940
Dorpsstraat 1979 fam. Hoogmartens
Dorpsstraat 1953 voor mazoutstovenhandel Cuyvers
Erfgoeddag 2024 | Opening van de tentoonstelling 'Thuis in de Dorpsstraat'
Foto's © Johan Brouwers 2024
Expo 100 jaar Simone Reynders
Bezige Handen, Zoekende Geest
© Evy Collard
In april 2024 viert Houthalen-Helchteren '100 jaar Simone Reynders' met een expo over haar leven en haar kunstwerken. Naast bezielend stichter van het Filip Nerilyceum te Houthalen was ze immers ook een getalenteerde kunstenares.
Haar oeuvre bestaat uit prachtige wandtapijten en kleurrijke keramiek, waarbij kunst, literatuur, natuur en de mens een bron van inspiratie waren. O.a. haar tapijt 'de weerwolf' is te bewonderen op de expo.
“Ik wil de droom benaderen, het transcendente bereiken, het wezenlijke van de mens raken. Mijn werken kristalliseren mijn pogingen om tot mezelf te komen. Om antwoord te vinden op de vraag: Wie ben ik met die anderen in de wereld?"
Simone Reynders
Foto's © Johan Brouwers
Studenten projectatelier van de Academie voor Beeldende Kunsten Heusden-Zolder reflecteren over het werk en de levensvisie van Simone Reynders. Bewonder hun creaties in de parochiekerk van Sint-Jozef Werkman, Torenstraat 27, 3530 Houthalen-Helchteren.
In het historische kerkje van Laak, Kleine Heresteeg 122, Houthalen-Helchteren, kan je enkele werken van Simone Reynders bezichtigen.
Openingsuren:
-
Zo 21/4 van 10-17 u, beide locaties
-
Wo 24/4 van 15-17 u, beide locaties
-
Vr 26/4 van 17-20 u, beide locaties
-
Za 27/4 van 15-17 u, beide locaties
-
Zo 28/4 van 15-17 u, beide locaties *
-
Vr 3/5 van 15-17 u, kerkje van Laak
-
Za 4/5 van 15-17 u, kerkje van Laak
-
Zo 5/5 van 15-17 u, kerkje van Laak *
* gratis rondleiding door Veerle Achten, docente aan de Academie van Heusden-Zolder, met start om 15 u. aan het kerkje van Laak
Meer over het leven en werk van Simone Reynders vind je op deze website https://simone-reynders.be/
Heemkundige Kring De Klonkviool is een partner in de organisatie van deze tentoonstelling.
Foto's © Johan Brouwers